روشن سازد . و بنا بر اين صدر آيه ، در صدد بيان اين معنا است كه مقام رسالت ، هر چند مشترك در ميان همه رسولان ع است ، و مقامى است كه خيرات و بركات را به سوى بشر سرازير مىكند ، و كمال سعادت و درجات نزديكى به خدا از قبيل هم كلامى با خدا و دارا شدن معجزات و مؤيد شدن به روح القدس از اين سرچشمه زلال مىجوشد ، ليكن با همه اين بركات ، باعث نمىشود كه جنگ و خونريزى را از ميان بشر براندازد ، چون اين رنج و مصيبت مستند به اختلاف خود مردم است . و به عبارت ديگر حاصل معناى آيه اين است كه : شرافت و فضيلتى كه مقام رسالت دارد ، براى اين است كه هر خير و بركتى كه در بعضى از انسانهاى عادى به كندى رشد مىكند ، و در بعضى ديگر به كلى ريشه كن مىگردد ، در مقام رسالت به سرعت رشد و نمو مىكند ، از هر سو و از هر جهت كه به اين مقام نزديك شوى ، چه از جهت تقوا ، چه از ناحيه علم و يا ايمان و يا فضائل نفسانى ، از قبيل : « شجاعت » ، « سخاوت » ، « تواضع » ، « مهر » و امثال آن ، حد اعلاى آن را خواهى ديد و به مراحل جديدى برخورد خواهى كرد ، ليكن با همه ارزش و نورى كه دارد ، و با اينكه معجزاتى روشن از آن سر مىزند ، نمىتواند اختلاف مردم را كه ناشى از كفر و ايمان است بر طرف سازد ، زيرا اين خود مردم هستند كه به اختيار خود يا به سوى ايمان و يا به طرف كفر گرائيده ، اختلاف پديد مىآورند . پس اين اختلاف ، مستند به خود مردم است ، هم چنان كه قرآن كريم در جاى ديگر مىفرمايد : « إِنَّ الدِّينَ عِنْدَ اللَّه الإِسْلامُ وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ إِلَّا مِنْ بَعْدِ ما جاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْياً بَيْنَهُمْ » « 1 » بيان مفصل اين معنا ، در تفسير آيه : « كانَ النَّاسُ أُمَّةً واحِدَةً » ، « 2 » گذشت . و اگر خدا مىخواست ، مىتوانست تكوينا از اين درگيرىها و جنگها جلوگيرى كند ، ( و مثلا آن كس و يا كسانى كه آتش افروزى مىكنند هلاك سازد ) ، و ليكن از آنجا كه اين اختلاف مستند به او نيست بلكه مستند به خود مردم است و سنت الهى كه سنت سببيت و مسبب بودن بين موجودات عالم است ، همواره جارى است ، و يكى از علل درگيرى و جنگ ، اختلاف است ، ( مردمى كه مىدانند اختلاف به جنگ منتهى مىشود ، بايد از آن دورى

--> ( 1 ) همانا دين پسنديده در نزد خداوند تنها اسلام است و اهل كتاب در آن راه اختلاف نپيمودند مگر بعد از آنكه آياتى روشن ديدند و آن را ناديده گرفته و به دنبال ستمكارى خود رفتند . « سوره آل عمران ، آيه 19 » ( 2 ) سوره بقره ، آيه 213